Om te slapen of te rusten zoeken we graag een knus, comfortabel nest. Vooral in Latijns-Amerika wordt vaak in een hangmat geslapen. Christoffel Columbus bracht de hangmat mee naar Europa. Omdat ze weinig ruimte inneemt en door hun ophanging de bewegingen van het schip opvangen worden ze nu nog op (zeil)schepen gebruikt. Een doek of net tussen twee punten geknoopt volstaat om te luieren en te schommelen.

De oorspronkelijke vorm is zonder stokken. Je ligt er schuin in. In de grootste kan het zelfs dwars.
Met stokken die de lap open houden lijkt het makkelijker, maar ze zijn instabieler en minder comfortabel.

Om de ondergrond zachter te maken hebben onze voorouders gebruikt wat ze in hun omgeving konden vinden. Droog materiaal op een droge plek, anders gaat het schimmelen en rotten:
mos, bladeren, grassen en kruiden, huiden.

beddenbakOm het materiaal samen te houden werd het in een beddenbak of in een ledikant gelegd, later eerst in zakken of matrassen genaaid van katoen (tijk) (of jutte). Matras is terug te leiden tot het Arabisch al maṭraḥ ‘het zitkussen’ (Italiaans: materasso). Ledikant komt van het Franse Lit de camp (veldbed).

Meest gebruikt was de stromatras. Nog in 1958 kregen kersverse dienstplichtigen in de kazerne als eerste opdracht hun strozak te vullen met stro. Stromatrassen moeten heel vaak en goed gelucht worden. De vulling werd 1 tot 4x per jaar vernieuwd. Het oude stro kwam via de stal en de composthoop terug in de ecologische kringloop.
Soms werd er lievevrouwebedstro (Galium odorata) gemengd om het beter te laten geuren.
Ook gagel, kruizemunt en koriander werden gebruikt om ongedierte weg te houden.
Geel Walstro of Echt Walstro (Galium verum) werd gebruikt als luchtverfrisser en vulling die zelfs vlooien doodde.
Ook de wortels van de koningsvaren (Osmunda regalis) werden gedroogd en het blad werd als luiswerende matrasvulling toegepast.

WiegGedroogd zeegras (Zostera) is sterk, rot niet en isoleert goed. Het is stevig, veerkrachtig en heeft een fijne structuur. Behalve als matras- en zetelvulling was het ook eeuwenlang een prima dakbedekking en kierendichter. Het werd ook gebruikt als sterke bekleding voor zeedijken.

Het lange, witte pluis van het zaad van veenpluis (Eriophorum angustifolium) diende als zachte kussen- en matrasvulling, evenals lisdoddepluis (Typha latifolia).

Ook heide werd (mogelijk bij gebrek aan beter alternatief) gebruikt.

(Later is er hiervoor veel kapok, de zachte vezels uit de vruchten van een kapokboom (Ceiba pentandra), ingevoerd.)

Dierlijke materialen
Een matras gevuld met ganzenveren of eendenveren werd ook wel een "schudbed" genoemd omdat het vaak (soms dagelijks) opgeschud moest worden om het materiaal egaal verspreid en zacht te houden. Dat geldt ook voor wol (dat anders zou kunnen vervilten).
Paardenhaar is duurzaam materiaal dat tegenwoordig nog wordt toegepast als afdeklaag. Paardenhaar zou nog veerkrachtiger worden als het een krulbehandeling krijgt door het te stomen bij temperaturen boven de 100 graden.

De matras kwam meestal te liggen op een vlechtwerk van takken, touwen of leren riemen, of een lattenbak met planken.

Een peluw (Latijn: pulvinus) is een hoofdmatras of groot kussen. Een kussen (Latijn: coxinus) was een zak met zachte vulling, om delen van het lichaam te ondersteunen (of als schokbreker bij sommige werken).
Tegenwoordig worden er nog hoofdkussens verkocht die met boekweitdoppen gevuld zijn.
(Ook met kersenpitten, die je lekker in de oven kan opwarmen.Je kan kersen ontpitten op een flesje met een opening waar de kers niet doorheen kan, maar de pit wel. Prik de pit er door met een eetstokje, rietje of buisje. (Of de pit met een haarspeld of paperclip uit de kers wippen.))

Hemelbedden waren destijds niet zo romantisch bedoeld als ze nu lijken. De overkapping ("hemel") bood bescherming tegen muizen en vuil die anders uit het rieten dak op en in het bed konden vallen. Gordijnen rondom konden vliegende insecten weren, gaven extra isolatie en wat privacy.
(Ook waardigheidstekens als altaren, preekstoelen, doopvonten, tronen enz. kregen daarom vaak een statig baldakijn.)

Blijkbaar woel en draai ik nogal wat in bed. En heb weinig zin om veel tijd te spenderen aan bedden opmaken. De oplossing: een stel elastische bretellen met klemmen houden onder de matras door het hoeslaken netjes op zijn plaats.